Boek: Merchants of doubt
Engels / Uitgeverij Bloomsbury / ISBN 9781408824665 / x80 24,99
04.08. 2011 – Janne Chaudron xa9 EPA / Bron: Trouw
Handelaren in twijfel worden ze genoemd. Invloedrijke Amerikanen die stelselmatig wetenschappelijke bevindingen onderuit proberen te halen. Hoezo zure regen?
Ze zijn groot voorstander van het gebruik van atoomwapens, ze hangen de ideologie van de vrije markt aan en ze bestempelen milieu als een hobby van de linkse kerk.
In het boek 'Merchants of Doubt' wordt uiteengezet hoe door wetenschappers in de Verenigde Staten de feiten over de opwarming van de aarde, roken en longkanker, het gat in de ozonlaag en zure regen in twijfel worden getrokken.
Met tal van voorbeelden proberen historici Naomi Oreskes en Erik Conway aan te tonen hoe het Amerikaanse beleid vanaf de Koude Oorlog sterk bexefnvloed is door een klein groepje geleerden die een paar belangrijke, opmerkelijke eigenschappen gemeen hebben. "De wetenschap in de VS wordt al jaren door die groep ondermijnd", vertelt Erik Conway.
Neem de kijk op zure regen. Onder de Democratische president Carter is er geen twijfel over mogelijk: zure regen brengt de Canadese natuur ernstige schade toe. Bossen dreigen af te sterven en de visstand in de zuidoostelijke meren van Canada gaat dramatisch snel achteruit.
Zelfs voor wetenschappers is deze ontwikkeling begin jaren tachtig van de vorige eeuw zo klaar als een klontje. Oorzaak? Schadelijke stikstofoxiden, ammoniak en zwaveldioxide, een gas dat vrijkomt bij verbranding van fossiele brandstoffen in Amerikaanse auto's en energiecentrales.
Het zijn voornamelijk de Canadezen die er hinder van ondervinden. Dus sluit president Carter begin jaren tachtig een overeenkomst met zijn Canadese collega om zo snel mogelijk actie te ondernemen. Het loopt anders.
In de tussentijd komt president Reagan in de VS aan de macht. Hij ziet het niet zitten om maatregelen te nemen tegen de schadelijke gassen. Niet zozeer omdat hij de wetenschappers niet gelooft, maar de Republikeinse president verafschuwt regulering in wat voor opzicht dan ook. Dus stelt Reagan een nieuwe werkgroep aan die de gevolgen van de zure regen opnieuw in kaart moet brengen.
Dit keer zijn niet alle wetenschappers het eens. De werkgroep wordt namelijk geleid door Bill Nierenberg, een man die zijn carrixe8re begon in het atoomwapenprogramma van de overheid ten tijde van de Koude Oorlog. Een vrije-marktadept in hart en nieren. Onder zijn leiding ontstaat er een ander debat over zure regen.
Hij kiest xe9xe9n wetenschapper (Fred Singer) binnen zijn werkgroep die stelt dat de gevolgen van zure regen wel meevallen, en dat het economisch niet interessant is om maatregelen te treffen. Het Witte Huis doet de rest. Op basis van de rapporten die het van de werkgroep onder ogen krijgt, stelt het in de persberichten dat de zure regen al bijna verdwenen is. Alarmerende uitspraken worden genegeerd.
Op deze wijze probeert een kleine club wetenschappers stelselmatig twijfel te zaaien over onderwerpen die inbreuk maken op de ideologie van de vrije markt, zo stellen Oreskes en Conway. Van roken, waarvan de gevolgen sterk overdreven zouden zijn, tot de effecten van atoomwapens op de natuur, het gat in de ozonlaag en tenslotte de opwarming van de aarde.
De groep houdt het Amerikaanse publiek en politici voor dat er te weinig informatie beschikbaar is om een eenduidig oordeel te vellen over deze kwesties, laat staan maatregelen te nemen.
Het boek over de 'handelaren in twijfel' is inmiddels vertaald in vijf talen – nog niet in het Nederlands – en het is xe9xe9n van de succesvolste wetenschappelijke boeken in de VS van de afgelopen jaren.
De onderzoeker is helder over de motivatie van de twijfellobby. "Zure regen, de opwarming van de aarde, roken; het zijn allemaal zaken die effect hebben op het bedrijfsleven, mocht er wetgeving ingevoerd worden. Dus is het devies: probeer de wetenschap te ondermijnen, twijfel te zaaien."
Toch heeft het marktdenken ook positieve effecten. In het voorbeeld van de zure regen heeft uiteindelijk een soort emissiehandelsysteem, waarin bedrijven uitstootrechten krijgen toebedeeld, ervoor gezorgd dat de zure regen in bedwang wordt gehouden. "Dat is waar", erkent Erik Conway. "Maar het doet niets af aan het feit dat de wetenschap ondermijnd wordt."
De media zijn hier mede schuldig aan, stelt de schrijver. "Journalisten proberen altijd een balans te zoeken in hun berichtgeving. Als ze een verhaal schrijven over de opwarming van de aarde, zoeken ze een tegengeluid. Terwijl het grootste gedeelte van de wetenschappers het wel eens is dat de vele broeikasgassen in de atmosfeer oorzaak zijn van de opwarming van de aarde. Je krijgt dan een vertekend beeld."
"Het heeft te maken met het wegbezuinigen van wetenschappelijke redacties", denkt de historicus. "Er zijn in de VS steeds minder journalisten op kranten-, tv-, en radioredacties die een wetenschappelijke achtergrond hebben en die de berichtgeving over dit soort onderwerpen goed kunnen wegen. Journalisten zouden zich moeten afvragen: wie is een wetenschapper en wie heeft banden met politieke denktanks. Dat gebeurt veel te weinig."
Ook de wetenschappers die ingewikkelde problemen als klimaatverandering onderzoeken, kunnen volgens Conway wel iets zekerder worden. "Communiceren is niet hun sterkste kant. Ze begeven zich niet graag in de politieke arena en zijn over het algemeen erg voorzichtig. Ze leven vaak teruggetrokken, of binnen de eigen wetenschappelijke wereld. Ze mogen hun product best wat vaker promoten."
